Aile Fertleri
Okul öncesi dönemde, çocuğun hayatındaki en etkili sosyalleştirme kurumu ailesidir. Anne ve babanın ve aile içindeki diğer bireylerin çocukla olan etkileşimi, çocuğun aile içindeki yerini belirler. Aile, çocuğun ilk sosyal deneyimlerini edindiği yerdir. Çocuğa yöneltilen davranış ve ona karşı takınılan tavır, bu ilk yaşantıların örülmesinde büyük önem taşır. Aile kurumu, çocuğun alacağı kavramları seçerek vermekte, onları "yorumlamakta ve sonucu değerlendirmektedir. Bu seçici ve değerlendirici süreç, çocukta kişisel ve sosyal davranışlarla ilgili değer duygusunun gelişmesiyle sonuçlanmaktadır. Hiç kuşkusuz çocuğun bulunduğu kültür çevresi içinde yer alan ve onu etkileyecek olan gelenek ve kurallar da vardır. Ancak yargıların oluştuğu, tercihlerin yapıldığı ya da en azından etkilendiği yer ailedir. Kişiliğin gelişmesi bir dizi tercihin geliştirilmesiyle orantılıdır. Bu tercihler bireyin değerlerini temsil eder ve geniş ölçüde ailenin koşullandırmasının bir sonucudur.
Çocuğun gelişiminde ailenin en etkili yardımları şöyle sıralanabilir:
- Anne ve babalar öncelikle çocuklarını iyi tanımalı, onları ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yönlendirmelidirler. Bu konuda kendi tutku ve arzularına göre değerlendirme yapmamalıdırlar.
- Anne ve babalar, çocuklarındaki güven duygusunu pekiştirmek üzere onları yapıcı ve faal kılacak bir ortam hazırlamalıdırlar. Ancak bu ortamı hazırlarken verecekleri görevin, çocuğun yetenek ve kapasitesini aşmamasına özen göstermelidirler.
- Anne ve babalar, gelişimin normal yüzlerini, zorlu dönemlerini bilmeli, davranışlarını ona göre düzenlemelidirler.
- Her çocuğun kendine özgü niteliklerle donanmış, ayrı bir birey olduğunu düşünürsek, diğer çocuklarla ve kardeşleriyle kıyaslama yoluna gitmemelidirler. Özellikle disiplin konusunda görüş birliğinde olmaya ve çocuğun yanında tartışmamaya özen göstermelidirler.
- "Oyun" un çocuk gelişimi ve eğitimi için önemli olduğunu düşünerek, bu faaliyete zaman ayırmaya çalışmalıdırlar.
Beden Eğitimi Öğretmeni
Beden eğitimi öğretmenlerinin faaliyet alanları çeşitlilik göstermektedir. Sportif eğitim içerisinde beden eğitimi öğretmeni, sınıf veya okul düzeyinde çeşitli spor branşlarında yeteneklerine, ilgisine veya uzmanlık alanlarına göre seçtiği öğrencileri ders dışında çeşitli çalışmalara tabi tutar. Böylece öğrencilerin, boş zamanlarını değerlendirme, birbirleri arasında işbirliği ve arkadaşlık duygularının sağlanması, çeşitli branşlarda yeterli ve başarılı sporcuların yetişmeleri gibi amaçlara ulaşmak gözetilir. Buradan hareketle beden eğitimi öğretmeninin ülke sporuna ait etkinliklerini aşağıdaki şekilde ele alabiliriz.
Potansiyel Yaratma Açısından
Beden eğitimi öğretmenleri, genç nüfusun, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında önemli bir bölümüyle karşı karşıyadır. Bu okullarda 2009 yılı itibarıyla on yedi milyon öğrenci öğrenim görmektedir. Sayının çokluğu ve yaş özellikleri dikkate alındığında, beden eğitimi öğretmeninin ülke sporunun çeşitli alanlarına kanalize edebileceği öğrenci sayısı ve sporcu tabanı oluşturabileceği hususunun önemi daha iyi görülebilmektedir Beden eğitimi öğretmeni, çok geniş bir öğrenci kesimini spor ortamı içerisine rahatlıkla çekebilir. Öğrenci ders dışı oluşturulacak spor ortamı içerisine, beden eğitimi öğretmeni aracılığı ile şu yollarla kanalize edilebilir.
- Öğrenci bizzat beden eğitimi öğretmeni tarafından okul veya çevrenin fiziki imkânlarından faydalanarak çeşitli spor branşlarında çalıştırılır.
- Öğrenci, beden eğitimi öğretmeni tarafından yeteneklerine göre, çeşitli spor kulüplerine üye yaptırılır. Ya da buralardaki sportif çalışmalara katılmaları özendirilir.
- Öğrenci, ilgili spor teşkilatları ya da çeşitli milli spor federasyonları tarafından açılan sportif yarışmalara veya "sağlık için spor" faaliyetlerine katılmaya yönlendirilir.
Yetenek Seçimi açısından:
Öğrencilerin çeşitli spor branşlarına karşı istekli olmalarının yanında, bazı spor branşlarına karşı bir takım özellikler taşıyan ve yetenekli olanlarının seçimlerinin yapılması, sporun ülkede yaygınlaşması kadar, sporda başarının sağlanması açısından da önem taşımaktadır.
Beden eğitimi öğretmenlerinin çok sayıda öğrenciyle yakın ilişki içinde ve onları ders içinde ve ders dışındaki beden eğitimi spor çalışmalarıyla yakından tanıyor olması, ona öğrencinin yeteneklerinin belirlenmesinde önemli bir imkân tanımaktadır (27).
Öğrencilerin yeteneklerinin belirlenmesi üç aşamalı bir süreç içerisinde yapılabilmektedir. Bunlar, yetenek arama ortamının yaratılması, seçilmesi ve yönlendirilmesi aşamalarıdır.
Yetenek arama: Yetenek arama özellikle ders dışı düzenlenecek sportif ve eğitim organizasyonlarına çok sayıda öğrencinin katılımı sağlanarak yetenekli öğrencilerin seçimi için ortam yaratılır. Bu organizasyonlar bizzat beden eğitimi öğretmeni tarafından düzenlenebileceği gibi okul dışındaki kuruluşların organizasyonları da olabilir.
Yetenekli öğrencilerin seçilmesi süreci:
Yetenekli öğrencilerin seçilmesi ve yetenekleri doğrultusunda, özel branşlara yöneltme işlemleri bazı faktörler dikkate alınmak suretiyle yapılmaktadır. Bunlar arasında şunlar sayılabilir:
- Spora başlama yaşı,
- Boy ve ağırlık faktörü,
- Eklem yapısı ve motorsal özellikler,
- Sportif branşı,
- İlgisi,
- İç sistemler ve zekâ faktörü
Yetenekli öğrencilerin geliştirilmesi ve yönlendirilmesi süreci:
Beden eğitimi öğretmeni, seçilmiş yetenekli öğrencilerin geliştirilmesi sürecinde, kendi uzmanlık dalına göre ya öğrencilerin eğitimine direkt katılır ya da öğrencileri kulüp, bölge veya federasyon çalışmalarına yönlendirir. Bu öğrenciler, eğer kendi eğitimleri dışında bir kulüp, bölge veya federasyon çalışmalarında ise, onların gelişimlerini mümkün olduğunca izlemeye çalışır.
Sonuç olarak yetenek seçimi sürecinde öğretmenlere özel görevler düşmektedir. Öğretmenler kendilerinden beklenenleri yaptıkları ölçüde faydalı olacaklardır. Bunlar ,
- Çocukları ve gençleri değişik spor dallarında temel yeteneklerini geliştirme konusunda destekleyin, gelişim çağında erken branşlaşmada aşırılığa izin vermeyin.
- Çocukların yeteneğini geliştirme konusundaki gayretlerini ve davranışlarını övgüyle ödüllendirin.
- Yetenek geliştirmenin ve serbest zaman değerlendirme faaliyeti olarak spor yapmayı öğrenmenin katı yarışma programlarını yürütme kadar önemli olduğunu unutmayın.
- Çocukları yarışmalara hazırlarken önce gerekli yetenekler ve bunların gelişmişlik düzeyi hakkında onlara bilgi verin. Başarısızlık ya da yetersizlik halinde hayal kırıklığı yaşanmasın.
- Çocukların gelişmesiyle antrenörlük ilkeleri arasında doğru ve tam kararlı hale gelin.
Antrenör
Hangi spor dalında ve hangi amaçla yapılırsa yapılsın sporda başarının en büyük mimarı antrenörlerdir. Sporda başarıyı etkileyen faktörlerin hepsi eksiksiz yerine getirilmiş olsa dahi, sporcuyu yetiştiren antrenör, eğiticilik bilgi ve becerilerine, eğiticilik melekelerine sahip değil ise sporcunun spor hayatında başarılı olması mümkün değildir. Çünkü "Meslekleri sporcuyu eğitmek olanlar, bu konuda her türlü teknik bilgi ile donatılmış olmalıdırlar" Bundan kırk yıl önce futbol oynamış birçok ünlü futbolcu bugün hala hatırlanırken, o günlerden tek bir antrenör adı futbolseverler tarafından hatırlanmaz. Buna karşılık günümüzde ise futbolcular kadar ve hatta onlardan daha fazla tanınmış, ünlü olmuş antrenörler vardır. Bunun sebebini anlayabilmek için onların yaptıkları işi bilmek gerekir.
Antrenör;
- Futbolcu adaylarını seçer. O, iyi bir seçici ve gözlemcidir.
- Seçtiği futbolcu adaylarını futbola başlatır, onları futbolcu yapar. İyi bir eğitimcidir.
- Bir futbol takımının antrenman programlarını hazırlar. Yani insan vücudunun performans boyutlarını bilir, biyoloji ve antrenman bilgisine sahiptir.
- Takımının futbol stratejisini, lig stratejisini hazırlar. İyi bir strateji uzmanıdır.
- Futbolcuların bireysel, takımın grup sorunlarıyla ilgilenir. İyi bir psikolog ve sosyologdur.
- Bir futbol takımını, en üst performansa ve şampiyonluğa ulaştıracak şekilde çalıştırır ve yönetir. İyi bir yönetici ve liderdir.
Antrenörün, bu kadar fazla, karmaşık ve bazen birbiri ile çelişkili bilgileri içeren çok yönlü meslek çalışmalarında, onun başarısını belirleyen iki etken vardır. Mesleki bilgileri ve çalışma yöntemi ile kişiliği, yani bilgileri kullanma şekli.
Ülkemizde en yüksek antrenör potansiyeline sahip branş futboldur. 2009 yılı itibarıyla toplam antrenör sayısı 15.000 civarındadır. Antrenörler, futbolcu adaylarının özelliklerine uygun olarak yardım etmeli ve eğitim programları geliştirmelidir. (Yaş, spora başlama yaşı, cinsiyet) Çünkü "çocukların antrenörlüğü gençlerin küçültülmüş bir modeli değildir." Antrenörler çalıştıkları yaş gruplarının özellikleri hakkında bilgi sahibi olmalıdır.
Aslında temel eğitim döneminde (alt yapıda) çalışan antrenörün "müsabaka antrenörü" değil, "eğitici antrenör" vasıflarına sahip olması gerekir. Çünkü ikisi arasında çok önemli farklılıklar vardır. "Eğitici Antrenörler" eğer iyi bir futbol kariyeri ve eğitimci olarak örnek teşkil ediyorsa, sporcudan her zaman kabul görür. Futbol pratiğindeki becerisi, karakteri, genç sporcuların davranışları hakkındaki bilgisi ve onlara yaklaşımı, problemlerin çözümündeki hassasiyeti genç sporcuların yönlendirilmesi ve yetiştirilmesinde "eğitici antrenör"ün fonksiyonunu arttıran temel özellikleridir.
Aynı zamanda, çocukların yıllara göre gelişim ve değişim süreçlerinden de sorumludurlar. Bu süreç için antrenörün haricinde çeşitli uzmanlara da ihtiyaç duyulur. Ancak, "eğitici antrenör" bu uzmanlardan aldığı bilgileri pratikte uygulayabilecek kadar da derin bilgiye sahip olmalıdır. Bu sebeple antrenörler iyi niyetli ve gelişmeye açık olmalıdır. Aynı zamanda antrenör yetiştirme kursları ve eğitim seminerlerinin müfredat programları da bilgilerle desteklenmelidir.
Bu bilgiler,
- Çocuk ve gençlerin gelişim ve sağlık koşulları,
- Antropometrik karakteristikler,
- Psikolojik karakteristikler,
- Motor yetenekler,
- Teknik-taktik yeteneklerdir.
Çocuk ve gençlerin "performans sporcusu" olarak keşfedilmesi, yönlendirilmesi ve eğitilmesinde antrenörlerin bu bilgilerle donatılması önemli bir unsurdur(14).