Futbol da dahil bir çok spor dalı için bu yaş ilköğretimin birinci dönemine denk gelmektedir. Buradan hareketle ayrıntılı bir yetenek seçimi süreci birbirini tamamlayıcı nitelikte I. II. III.aşama veya önseçim, ara seçim, son seçim olarak adlandırılan üç aşamadan oluşan programdır(17).
I. Aşama (Ön Seçim)
Bu aşamada gençlerin seçiminde, başlangıçta belli bir spor dalına yönelik özel performans aranmaz, genel spor yeteneği değerlendirilir.Bunun için okuldaki beden eğitimi dersleri ve ders dışı etkinlikleri gözlenir. Daha sonra, antrenmanlarla yaptığı spor dalına uygun olup olmadığı saptanmaya çalışılır. Bu, antrenman süreci içinde belirlenir.
Bu aşamada özellikle futbolcu adayının gelecekte sportif performansını önemli derecede etkileyeceğine inandığımız okul başarısının dikkate alınmasında yarar görülmektedir. Sporcunun akademik başarısı ve akademik başarı için ortaya koyduğu davranış ilerideki sporcu kişiliği hakkında da önemli ip uçları vermektedir. Özetle;
Bu aşamanın tahmin geçerliliği % 30 civarındadır.
- Genel sağlık durumu,
- Okul başarısı,
- Sosyal koşulları ve ilgileri,
- Vücut yapısının spora uygunluğu,
- Genel spor verimliliği gibi özelliklere dikkat edilmelidir.
II. Aşama (Ara Seçim)
Bu bölümde çalışmalar, okul faaliyetlerinin yanı sıra, düzenli gelişim antrenmanlarıyla yürütülür.birinci aşamaya göre seçilen ve çalışmaya alınan çocuklar, Temel eğitim dönemi antrenmanlarında yaklaşık 1.5 yıl çalıştırıldıktan sonra yeteneklerinde meydana gelen gelişme ve değişik sportif eylemlere yönelik testler, fiziksel yapının gelişimi, biyolojik yaşı,psikolojik davranışları gibi özellikler dikkate alınır.
Bu dönemde kesin olarak çocuğun yeteneklerinin gelişimi hangi spor dalında daha başarılı
olacağına ilişkin belirginlik kazanmıyorsa da ,sportif yatkınlığı hakkında bilgi edinilebilir. Bu nedenle çocuklar çok yönlü geliştirilmeli ve bir spor dalına çok erken yönlendirilmemelidir.
Belli oranda performansa yönelik antrenmana katılan sporcunun;
Seçmiş olduğu spor dalında, üst düzey performansı için gerekli verimlilik parametrelere sahip olup olmadığı saptanır.
Performansını hızlı ve etkili yükseltebilme yeteneği ve gücü belirlenir. Yetenekli sporcu daha az yeteneklilere göre, performansını daha çabuk ve belirgin biçimde yükseltir, teknik hareketleri daha çabuk öğrenir ve geliştirir. Taktik anlayışı daha iyidir.
Sportif verimlilik için, gerekli alt yapıya sahip olup olmadığı saptanır. Yetenek seçiminin II. Aşamasında psikolojik test sonuçlarıyla sporcunun psikolojik profilinin belirlenmesi çok önemlidir. Sporcunun seçtiği spor dalı için gerekli psikolojik davranışlara uygun düşen profile sahip olup olmadığı (sporcu kişiliği) kontrol edilmelidir. Özellikle;
1.Baskı altında kendini gerçekçi olarak değerlendirebilme ve uygun kararlar verme,
2.Sabırlı olma (Sebat etme),
3.Kendine güvenme ve risk alabilme,
4.Hedef belirleme ve hedefe ulaşmak için gayret etme,
5.Saldırgan davranışlarını kontrol etme ve enerjisini olumlu yönlendirebilme becerileri gözlenmelidir.
İkinci aşamada bazı çocukların elenmeleri de mümkün olabilir. Fakat burada bir konuyu gözden kaçırmamak gerekir.Çocukların bireysel farklılıklarına ve çeşitli faktörlere bağlı olarak gelişim hızları ve seviyeleri de farklı olabilir. Bu durum dikkate alınarak elemelerde çocukları boş yere sportif etkinliklerden uzaklaştırmamak gerekir. Özetle;
Birinci aşamadan18 ay sonra yapılmalıdır. Bu aşamanın tahmin geçerliliği %77 civarındadır.
Bu Aşamada;
- Bir defaya mahsus sportif kontrol,
- Spor türüne uygun motorik özellik yeteneği,
- Vücut tipinin spor türüne uygunluğu,
- Psikolojik özelliklerin değerlendirilmesi,
Sportif Oyunlar İçin;
- Yeterli boy,
- Koşu hızı 30-60m,
- Hareket koordinasyonu,
- Sıçrayış kuvveti ölçülür.
III. Aşama (Son Seçim)
Bu aşamada yapılan uygulamalar yetenek seçimi sürecinin sonuç bölümünü oluşturmaktadır. Üst düzey antrenmanlar için seçimler yapılır.Son aşama olan bu bölüm I. Aşamadan yaklaşık 5-6 yıl sonra yapılmaktadır. En önemli seçim kriterleri ise; yetenekli sporcuların ortaya koyduğu performanstır. Spor dalının spesifik yapısına bağlı olmakla beraber genelde 13-14 yaşlarında çocuklar spor dallarının antrenmanlarına başlamış olurlar. Üçüncü aşamada seçim; istatistiksel olarak hazırlanan kriterlere bağlı olarak şu alanlarda yapılır.
- Özel spor dalında ulaşılan düzey,
- Özel spor dalında ulaşılan gelişim oranı,
- Performansta istikrar düzeyi,
- Özel spora yönelik farklı test sonuçları,
- Psikolojik test sonuçları,
- Antropometrik test sonuçları
- Bütünüyle kişiliğin değerlendirilmesi ve problemlere bulduğu çözümler gözlenmelidir.
Yetenek seçimi ve yönlendirme süreci genellikle üç aşamada ele alınmakla beraber bazı ülke ve sistemler daha uzun süreli ve detaylı yapılanmalara gidebilirler. Aşağıda bununla ilgili bir örnek tablo şeklinde verilmiştir.